Alle casarca's verzamelen.

een deel van de 142 casarca's, 25 augustus 2026
(Ruddy Shellduck, Tadorna Ferruginea)

Veel vogels verzamelen zich in grote groepen alvorens de lange reis naar de overwinter-gebieden wordt aangevangen. Dit is voor veel vogels de normale jaarlijkse gang van zaken. Denk bijvoorbeeld maar eens aan de grutto´s die in augustus elkaar opzoeken en op een gegeven moment vanaf deze verzamelplaats massaal naar het zuiden vertrekken. 

Nog zo'n voorbeeld is de koereiger die nu met 120 vogels op de slaap-plaats samenkomen. Overdag zwerven ze rond in de regio en tegen de avond verzamelen ze zich op de slaapplaats. Over een paar weken ver-trekken die ook allemaal naar de overwinter-gebieden een enkele uitzondering daargelaten die hier probeert te overwinteren. En nog zo'n vogelsoort is de 

mooie adulte man met een zwart halsbandje

casarca die op dit moment alweer een weekje in de Hardenhoek in de Biesbosch verblijft. Onge-veer 140 vogels brengen hier de dag al lummelend door en veel activiteit is niet waar te nemen. Ze zitten verspreid op de drooggevallen slikplaten en soms zie ik ze even in het water ronddobberen. Wanneer ze precies foerageren is mij niet geheel duidelijk maar ze moeten in ieder geval voldoende vetreserves hebben opgebouwd om weg te trekken. 

De meeste vogels die nu hier te zien zijn komen uit het oosten van Europa en zijn op doortocht naar Zuid-Europa. Een deel blijft in Spanje hangen en anderen vliegen weer door naar Egypte. Maar er zijn ook Aziatische casarca's die naar India of verder naar Zuidoost-Azië trekken. Enorme afstanden worden soms afgelegd.

juveniele casarca in het midden

In het voorjaar komen ze terug en slechts enkele tientallen blijven hier om te broeden. Het is maar een hele kleine populatie die vermoedelijk ook banden heeft met dierentuinen, vogelparken en particuliere verzamelaars. Daar zullen best wel een vogels van ontsnappen en mengen met wilde exemplaren. Dus een helemaal zuivere wilde vogelsoort is dit niet en neigt zoals dat dan met een mooi woord heet naar een "escape". Zodra de vogel een kwekersring draagt is dat ook zo maar als die ontsnapte vogel weer met andere wilde vogels paart zijn hun ongeringde jongen zogenaamde wilde exemplaren. 

In de grote groep casarca's in de Hardenhoek zag ik ook diverse jonge vogels. Jonge casarca's hebben nog geen witte kop en die kleurt nu bruin tot oranjebruin. Ook de flanken zijn nog niet helemaal op kleur. Tijdens de eerstvolgende ruiperiode aan het eind van de zomer worden al die juveniele veren naar het volwassen kleed geruit en hebben de vogels komend voorjaar een geheel volwassen verenkleed. In de komende weken zullen de casarca's wel vertrekken en moeten we weer wachten tot het voorjaar als de eerste vogels weer terugkeren.

Wil je meer weten van deze bijna oranje eend, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/casarca

wespendieven vliegen over.

overvliegende wespendief, 13 augustus 2026
(European Honey Buzzard, Pernis Apivorus)

Rond deze tijd trekken de eerste wespendieven alweer weg. Het lijkt vroeg maar dat is niet zo, ze zijn zelfs al een paar weken aan het wegtrekken. Het gaat een beetje geruisloos en je moet het maar toevallig opmerken dat er een overvliegt. Al heel makkelijk wordt de wespendief verward met een overvliegende buizerd en schenk je er verder geen aandacht aan. Deze twee lijken namelijk op het eerste oog ook sterk op elkaar. Maar met een beetje oefening pik je ze er toch tussenuit. Met name de vrij lange rechte staart valt op en op de staart zijn drie zwarte dwarsstrepen te zien. Dat maakt samen met het kleine duifachtige kopje toch een heel andere vogel dan een buizerd.

Huis ter Heide, 20 aug 2022

De wespendieven zijn niet zo algemeen en het zijn er lang niet zoveel als dat hier buizerds rondvliegen. Een kleine 400 wespendieven broeden hier tegen een dikke 20.000 broedende buizerds om het verschil maar eens aan te geven. Ondanks het feit dat het niet zoveel wespendieven zijn die hier in de zomer broeden, zijn ze hier in vrijwel elk natuurgebied in de buurt wel te vinden. De Boswachterij Dorst, het Merkske, de Srijbeekse Hei en Huis ter Heide om maar een paar dichtbij gelegen natuurgebieden te noemen. 

Dit jaar heb ik de wespendieven in al deze gebieden gezien. Maar de meest bijzondere plek om wespen-dieven te zien is boven onze eigen tuin. Afgelopen jaar vlogen in het najaar negen wespendieven over. Het was een kwestie van geluk in combinatie met goed opletten. Afgelopen week vloog de eerste wegtrekkende wespen-

Boswachterij Dorst, 1 juli 2026

dief over ons huis. Je kunt slecht voorspellen wanneer ze overvliegen en ze hebben hier geen vast patroon voor. De juiste wind, de temperatuur en de tijd van de dag hebben allemaal invloed op dit gedrag en wat te denken welke route gekozen wordt? . Maar een ding staat vast, ze gaan alle-maal weg en dat gebeurt allemaal in de komende paar weken. De wespendief van afgelopen week zat heel laag en dat vond ik vreemd want weg-trekken naar Afrika doe je op de meest efficiënte manier. Zo weinig mogelijk inspanningen leveren, op thermiek hoogte zoeken en zweven waar en zo lang het kan. Niet zoals deze wespendief die met volop flappende vleugelslagen overtrok.

Wil je meer weten van deze insectenrover, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/wespendief

Door bramen sluipen, dat doen ze.

Braamsluiper in de duinen, 7 augustus 2026
(Lesser Whitethroat, Silvia Curruca)

Braamsluipers doen hun naam eer aan. De zangperiode aan het begin van het broedseizoen is uiterst kort te noemen en zijn ze al snel weer stil. En als de herkenbare zang verstomd is, komt het op zichtwaarnemingen aan. Dan is het in de struiken loeren geblazen want ze heten niet voor niets "sluipers". Ze sluipen namelijk door het struikgewas en zijn de zicht waarnemingen vooral toevalstreffers. Afgelopen week overkwam het mij weer eens een keer. Ik zag wat bewegen in een paar kleine boompjes maar kon zo snel niet zien wat het was. En de afstand was ook nog eens behoorlijk en dat werkte niet in mijn voordeel. Ik had al het idee dat het deze keer geen mees of vink was dus toch maar wat langer speuren. 

 

Grasmus is een "lookalike" die
hooguit wat bruiner van kleur is

En uiteindelijk kwam de vogel naar voren waar-door ik een redelijk zicht had op het beestje en de lichte keel en borst samen met de scherpe kop-tekening maakte het direct duidelijk. Dit was zo'n stiekeme braamsluiper. Even speelde bij mij de twijfel een rolletje omdat een grasmus op afstand met zijn lichte keeltje, grijs petje en de plek waar ze voorkomen ook op deze soort van toepassing kan zijn. Maar de bolle kop is echt onderschei-dend en neemt direct alle twijfel weg.

Waar de braamsluipers alleen in mei en begin juni zingen, kun je de grasmussen nog een paar maanden langer horen en dat helpt ook om de braamsluiper juist te determineren. Als de zomer op zijn eind loopt trekken alle braamsluipers weg en dit is misschien nog wel het meest bijzondere aan dit vogeltje. 

de iets blekere braamsluiper

Ze vliegen allemaal naar het zuidoosten over de Balkan en vandaaruit via Israël en Egypte naar Oost-Afrika. Zo hebben alle soorten hun eigen-aardigheden als ik dat zo mag noemen. De braamsluiper is daarom een van mijn favorieten ook al omdat het niet altijd even makkelijk is om er een te zien. 

Een paar jaar geleden maakte een braamsluiper het mij erg makkelijk door hier in de straat op de hoek in het perkje van de gemeente gaan zitten. Hij bleef een dag of vier en zong dat het een lieve lust was. Ik had even het idee dat het misschien weleens een broedgevalletje kon worden maar dat was jammer genoeg niet het geval.

Wil je meer weten van deze stiekemerd in het struikgewas, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/braamsluiper

Graszanger breidt gebied uit.

graszanger met zijn gestreepte kop
(Fan-tailed Warbler, Cisticola Juncidis)

Graszangers zijn zeg maar de nieuwe cetti's zang-ers. De cetti's is ook alweer dik veertig jaar geleden vanuit het zuiden van Europa naar Nederland ge-komen en is heel lang niet verder dan de Biesbosch gekomen. Dat was jarenlang de cetti's zanger basis van ons land en daarbuiten werden ze niet of nau-welijks gespot maar daar is langzaamaan verande-ring in gekomen. Dankzij de milde winters konden de cetti's zangers hier overleven en groeide de populatie de Biesbosch uit. Steeds verder weg van de Biesbosch werd de luide zang van de cetti's gehoord want een cetti's zien is een heel ander verhaal. Het is nu zo dat je in heel Nederland cetti's zangers tegen kunt komen. Ik kwam ze zelfs tegen bij het Lauwersmeer op de grens van Friesland en Groningen. In de Biesbosch, het cetti's zanger bolwerk van oudsher, leven tegenwoordig makkelijk 1600 broedparen.

Westkapelle, 27 september 2025

En met de graszanger lijkt hetzelfde concept gevolgd te worden. De graszangers leven alweer jaren in Zeeuws-Vlaanderen in het verdronken land van Saeftinghe om precies te zijn. Het was van oudsher een graszanger bolwerk en daar-buiten werden ze jarenlang niet of nauwelijks gezien. Pas na jaren werd ergens anders in Zeeuws-Vlaanderen incidenteel een graszanger gezien, bijvoorbeeld op de telpost in Breskens en weer wat jaren later zat er zelfs een in de Dordrechtse Biesbosch. Inmiddels kun je op steeds meer plekken van ons land graszangers aantreffen. 

Breskens, 28 maart 2024
op de telpost is zelfs een territorium

Afgelopen week liepen we een rondje door Noordervroon aan de kust en kwamen we zomaar vier graszangers tegen. We hoefden ze niet eens te zoeken, ze kwamen zomaar langs gevlogen. Het herkenbare roepje verraadde hun aanwe-zigheid. Een van de vier kwam naar ons toege-vlogen en landde in de rietkraag voor ons. We konden de vogel prima bekijken de gestreepte kop viel op. Zo duidelijk herkenbaar. Een van de opmerkelijkste eigenschappen van de graszanger is misschien wel dat ze in de winter niet naar Afrika trekken zoals de meeste zangvogels dat doen. Vandaar dat de aantallen erg kwetsbaar zijn in strenge winters. 

 

Wil je meer weten van deze relatieve nieuwkomer in ons land, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/graszanger

Een heel jaar door witgatjes.

overvliegend witgatje, 7 augustus 2026
(Green Sandpiper, Tringa Ochropus)

Een witgat kun je het hele jaar door wel ergens tegenkomen. Ik ontdek ze meestal door hun duidelijk herkenbare roep in de vlucht. De Bos-wachterij Dorst is zo'n bekende plek waar ik ze altijd wel een keer tegenkom. Je zou zeggen dat een bos een gekke plek is om steltlopers tegen te komen maar dat is in de Boswachterij Dorst juist heel normaal. In het bos liggen meerdere oude leemputten en die hebben allemaal van die mooie slikrandjes waar het goed foerageren is. 

Dus daarom is dit bos juist zo geliefd bij witgatjes en behalve witgatjes kom je daar om die reden ook oeverlopers en grote gele kwikstaarten tegen. Ik heb in de afgelopen jaren elke maand van het jaar wel ergens een keer een witgat gezien en de Boswachterij is misschien wel de beste plek om ze het hele jaar door te zien. 

een overwinterende witgat
Boswachterij Dorst, 22 december 2025

En hoewel deze vogels wel degelijk trekvogels zijn, zijn ze er altijd wel en dat is best bijzonder. Er zijn namelijk vogels die westwaarts trekken en hier terecht komen en er zijn ook witgatjes die naar het zuidwesten van Zuid-Europa vliegen tot in Afrika toe. Niet echt gestructureerd zoals bij-voorbeeld gierzwaluwen dat doen. Eind april komen die massaal hier aan en op een augustus zijn ze praktisch allemaal weer naar Afrika ver-trokken. Daar kunnen die witgatjes nog wel wat van leren.

Ze scharrelen hier in Dorst dus meestal langs de oevers van de oude leemputten en vliegen luid roepend op als ik ze nader. Het zijn wat dat betreft best wel schuwe vogels en hebben mij net iets te snel in de gaten. Ik ben elke keer net iets te laat om te fotograferen maar goed dat ze altijd luid roepend opvliegen waardoor ze hun aanwezigheid verraden. Doordat ze zo alge-meen zijn en ze met regelmaat te zien en te horen zijn worden ze onder andere door mij wat ondergewaardeerd. Onterecht natuurlijk want het zijn gewoon prachtige steltlopers. Je hoeft er eigenlijk geen moeite voor te doen en je neemt ze altijd vanzelf wel een keer waar.

Wil je meer weten van deze winterharde steltloper, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/witgat

Kleurrijke bijeneters op punt van vertrek.

een groepje bijeneters met helemaal rechts enkele juveniele vogels
(European Bee-eater, Merops Apiaster)

Van grauwe vliegenvangers van vorige week naar bijeneters deze week lijkt een kleine stap. Allebei vernoemd naar een insect maar wat zijn dat twee uitersten. De vliegenvanger is een vrij saaie grijsbruine vogels terwijl de bijeneter een explosie van kleur is. Een paar jaar geleden had ik al eens een bijeneter over zien vliegen maar had nog nooit een grote groep gezien. 

bijna te mooi om waar te zijn

Dat was afgelopen week wel het geval toen maar liefst 46 bijeneters overvlogen. Ik hoorde ze eerder dan dat ik ze zag. De bijeneters vliegen niet als postduiven of spreeuwen dicht bij elkaar maar eerder in een los verband. Ze vliegen wel allemaal de-zelfde kant uit maar ieder op zijn eigen manier. Zigzaggend met vrij veel tussen-ruimte en veelvuldig roepend naar elkaar alsof er toch een zeker overleg is over wat ze aan het doen zijn. Regelmatig doken ze naar beneden en ploften  in de struiken neer. Soms in paartjes

bijeneters zijn drukke baasjes

en daarbij vergezeld dor enkele jonge vogels. Het lijkt erop dat dit een fantastisch broedseizoen is geweest want er broeden vermoedelijk vijf of hooguit acht paartjes in het gebied. En stel dat ieder koppel ongeveer vier jongen krijgt dan kom je al aardig snel in de buurt van die 46 vogels. Ze leggen trouwens meestal wel wat meer eieren en dat kan zelfs tot tien eieren per legsel oplopen.

Het weer was vorige week fantastisch met een graadje of 23 en geen wind. Half bewolkt waar-door het licht uitstekend was en de bijeneters prima te zien waren. Ze vlogen regelmatig als groep op en maakten een rondje en dat deed mij denken aan de aanstaande vogelstrek. De bijen-eters doen daar namelijk ook aan mee en alvorens ze op pad gaan worden regelmatig als groep proefvluchten gemaakt. 

Dat zag ik bijvoorbeeld ook in de tweede helft van juli toen de gierzwaluwen elkaar ook opzochten om slechts enkele dagen later te vertrekken. En nog voor 1 augustus waren vrijwel alle giertjes weg.

Ik vermoed dat binnen een week ook de meeste bijeneters vertrokken zullen zijn. Die proefvlucht-en hoeven niet zo lang te duren om tot die be-slissing te komen. Ze vliegen naar Afrika en ik vind dat ze daar ook beter passen. In Afrika leven veel prachtige gekleurde vogelsoorten in een tropische omgeving.

Wil je meer weten van deze exotisch verschijning, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/bijeneter

Grauwe vliegenvangers lusten wel een vliegje.

grauwe vliegenvanger op de uitkijk
(Spotted Flycatcher, Muscicapa Striata)

De grauwe vliegenvangers vangen volop vliegen. Tenminste daar leek het vanmorgen wel op. Ik zag zomaar drie grauwe vliegenvangers in de boomtoppen zitten. De kale takken hielpen om de vogels in de spotlights te zetten. Het kenmerk-ende gedrag is eigenlijk al genoeg om de soort te benoemen. Steeds een korte snelle uitval naar een voorbijvliegend insect en dan direct weer terug op de uitkijkpost en loeren naar het volg-ende slachtoffer. Ik vermoed dat ik een koppel vliegenvangers en een uitgevlogen jong samen heb gezien.

De drie vliegenvangers zaten samen in de kale boomtop en leken elkaar door en door te kennen.

voorbij vliegende insecten zijn niet veilig

Er werd geen vogel weggestuurd omdat hij toe-vallig in een bezet territorium zat. Ze tolereerden elkaar en waren bereid om de voorbij vliegende insecten te delen. De vermoedelijk jonge vogel was al zo zelfstandig dat hij zelf voor zijn eten kon zorgen en bedelde niet meer bij een van de ouders. En dat kan eigenlijk ook wel want we zitten inmiddels weer in augustus. Vanaf half mei begint het broedseizoen en dan zijn ze rond deze tijd wel klaar.

Het zou overigens nog wel zo kunnen zijn dat nog aan een tweede legsel wordt begonnen. Dat kan in deze tijd wel maar dan zou het mannetje zijn territoriale gedrag wel laten zien. Want dat zijn vliegenvangers wel, ze houden erg van privacy en dulden geen concurrenten in de buurt. 

links en rechts kijken

Grauwe vliegenvangers zijn best wel stiekeme beestjes, ze kennen geen luide herkenbare zang en zien er ook niet opvallend uit. Ze zijn behoorlijk schuw en kunnen heel anoniem in een gebied aanwezig zijn. Hun zachte lied of eigenlijk hun zachte roep valt niet op en je moet wel scherp zijn om zijn lied er tussen alle zangers uit te pikken.

Als niet tot aan een tweede leg wordt begonnen, kunnen de eerste vliegenvangers alweer op trek gaan. De trek van deze vogels loopt zo een aantal maanden door totdat ook de vogels die wel aan een tweede leg zijn begonnen ook vertrekken en dat kan zelfs tot eindoktober en begin november doorgaan.

Wil je meer weten van deze vrij anonieme insectenverdelger, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/grauwe-vliegenvanger

Als de zangers zwijgen, piepen de jongen.

juveniele kleine karekiet, 1 augustus 2026
(Eurasian Reed Warbler, Acrocephalus Scirpaceus)

Zo gaat dat in de vogelwereld. In het begin van het broedseizoen hebben de mannetjes het hoogste woord en zingen om het hardst. Overal zingende vogels al vanaf het eerste ochtendlicht en soms zelfs nog vroeger. Bij sommige soorten gaat het zingen de hele dag door. Een enorme inspannende activiteit die veel van de vogels vraagt. De vrouwtjes zijn misschien zwijgzaam maar leveren net als de mannen een inspanning om u tegen te zeggen. En zo ziet het broed-seizoen er grofweg uit. Gedurende die periode wordt hard gewerkt om het nageslacht veilig groot te brengen.

adulte kleine kartekiet

De afgelopen tijd heb ik de zingende kleien karekieten in de Oranjepolder nauwlettend gevolgd en kon zo vaststellen dat in de rietkraag van Het Kromgat veertien bezette territoria waren. De aantallen liepen gestaag op tot veertien en dat werd ook gedurende een week of zes het vaste aantal zingende kleine karekieten. Een paar weken geleden merkte ik dat het aantal zingende zangers afnam en uiteindelijk houden ze nu alle-maal hun snavel. Dat betekent niet dat ze ook vertrokken zijn. Nee, sterker nog het aantal kleine karekieten is misschien meer dan verdubbeld. De jongen zijn inmiddels uitgebroed en vliegvlug. Het zachte piepgeluidje, de bedelroep klinkt nu overal in de rietkraag. Er zijn met zekerheid meer dan 4 succes-volle broedparen vast te stellen. Maar ik vermoed dat ik hiermee aan de zuinige kant ben.

ook leuk, een koppel grauwe klauwieren met
twee jongen, 31 juli 2026

Soms zie ik de kleine rietvogeltjes van stengel naar stengel hippen. En niet alleen kleine karekieten zijn uitgevlogen ook grauwe klauwieren en grauwe vliegenvangers zijn nu uitgevlogen. En zo kun je nog volop andere mooie vogelsoorten noemen die nu jongen hebben. Het is altijd weer spannend hoeveel van die kleintjes het overleven. Als we weer wat verder in het seizoen zijn vliegen ze naar Afrika en dan zullen veel van die kleintjes sneuvelen. Volgend voorjaar komen ze weer onder dezelfde gevaarlijke omstandigheden terug om hier te broeden.

Deze cyclus herhaalt zich jaarlijks en uiteindelijk neemt de populatie door allerlei omstandigheden jaarlijks met een paar procenten af. Een trieste constatering maar werkt het in de natuur tegenwoordig zo. 

Wil je meer weten van deze rietscharrelaars, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kleine-karekiet

Knobbelzwanen scholen samen.

een van de grote zomergroepen, 23 juli 2026
(Mute Swan, Cygnus Olor)

Afgelopen week telden we in de Biesbosch ruim zevenhonderd knobbelzwanen. De grootste groep zat in het Noorder- en Zuidergat van de Visschen. Ze zaten niet eens zo heel ver van elkaar ver-wijderd maar wel geconcentreerd in een paar grote groepen. Ik vind dat altijd weer bijzonder omdat je zou verwachten dat veel knobbelzwanen in deze tijd van het jaar als paren samenzijn en in deze tijd ook nog wel met hun jongen rond-zwemmen. Maar dat is dus niet altijd zo, deze broedparen hebben namelijk niet zoveel te maken met deze grote groepen zwanen die om meer redenen dan ook niet gebroed hebben. 

een paar voor het leven, 3 mei 2025
Biesbosch, polder lepelaar

Het zijn meestal jonge niet geslachtsrijpe zwanen die elkaar opzoeken en het broedseizoen over-slaan. Het kan soms wel tot het vierde levensjaar duren voordat ze een paar voor het leven vormen en mee gaan doen aan het broedproces. Het is dan eigenlijk ook wel logisch dat dit soort zomer-groepen zo groot kunnen zijn. Elk jaar worden in die grote groepen koppels gevormd die in het jaar daarna hun eigen weg kiezen en gaan broeden. De groep wordt dan vanzelf weer aangevuld met jonge knobbels van het jaar ervoor. Op deze manier blijft deze groep door de jaarlijkse ver-jonging ook zo groot. Ik denk dat de gemiddelde leeftijd van de vogels in deze groep jaar na jaar vergelijkbaar is. Oudere vogels eruit, jongere vogels erin.

een succesvol broedseizoen, 11 juli 2022

Ze scholen ook samen om gezamenlijk te ruien en te foerageren. Ze kunnen met hun lange nek redelijk diep in het water naar waterplanten speuren. Voor eenden zijn die plekken net te diep. Samenleven in grote groepen heeft daarbij ook nog eens het voordeel dat het heel veilig is want de ruiende vogels kunnen in de ruiperiode niet goed vliegen. Ze ruien hun handpennen en zijn dan tijdelijk niet vliegvlug en redelijk kwetsbaar. 

Hoewel dat kwetsbare ook maar beperkt is want wie durft nu een zwaan te pakken. Veel andere dieren blijven liever op een veilige afstand net als ik trouwens.

Wil je meer weten van deze statige watervogel, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/knobbelzwaan

Deze stern is reuze.

juveniele visdief, De Gijster 23 juli 2026
(Common Tern, Sterna Hirundo)

Visdieven zijn in de Biesbosch genoeg te zien. Ze broeden er zelfs al zijn dat geen grote aantallen. Op het eiland in de Hardenhoek broeden de visdieven tussen de enkele duizenden kokmeeuwpaartjes en brengen daar ook hun jongen groot. De visjes die zij voor de jongen vangen, zwemmen voor hun deur langs. Ze hoeven maar weinig moeite te doen om voldoende eten te vinden in deze kraamkamer van de vissen. De jonge visdieven vliegen al volop rond en dat zorgt ervoor dat je niet altijd even scherp bent of het wel visdieven zijn en geen andere sternen.

Reuzenstern, Gat van de Kampen 23 juli 2026
(Caspian Tern, Hydroprogne Caspia)

Afgelopen week vlogen de visdieven overal in de Biesbosch rond en was het bijzondere er wel vanaf. Totdat een roepende stern de oren deed spitsen want het geluid klonk totaal anders. Het bekende kwartje viel bij mij niet direct maar bij mijn medeteller rinkelde geen belletje maar ging het alarm af. hij riep direct ik hoor een reuzestern. Je hoefde maar amper te zoeken om hem te zien. De kolossale stern vloog voorbij en met zijn wat trage sternenslag vloog hij relaxed wat rondjes en liet hij zich eens goed bekijken. Het werd zogezegd een kleine vliegshow. Af en toe een plotselinge 

de reuzenstern vlakbij de boot.

duik het water in en met een paar ferme slagen werd het luchtruim weer gekozen. Het blijft een prachtige manier van vissen, het gaat allemaal zo makkelijke en vanzelf en je zou bijna vergeten dat dit geen zwemvogel is. Een stern zie je niet zomaar op het water ronddobberen zoals een meeuw dat kan doen. Hij duikt of jaagt om vis te vangen net zoals een visarend dat doet. Bij die laatst ziet het er allemaal wat minder elegant uit en is het meestal een worsteling om met een flinke vis uit het water te komen. De sternen hebben daar geen moeite mee en ook deze manier van vissen kan een stern heel soepel doen. Ook ander sternen duiken onbevreesd het water in en kunnen daarna weer gemakkelijk opstijgen. Deze reuzensternen zijn tegen-

de reuzenstern hield het wateropppervlak
scherp in de gaten

woordig elk voorjaar wel in de Biesbosch te zien. Meestal gaat het dan om een hele korte tussenpauze in de Harden-hoek. Ze rusten even uit en eten wat om vervolgens weer snel te vertrekken. Je ziet ze hier nooit een paar dagen achtereen rondhangen en je moet geluk hebben om er een te kunnen spotten. De  reuzensternen

van afgelopen week was waarschijnlijk alweer op weg naar het winterverblijf en heeft het broedseizoen of mislukt broed-seizoen vroeg beëindigd. Wij hadden het geluk om daar net te plaatse te zijn en een halfuur eerder of later zouden we de vogel gewoonweg gemist hebben. Soms moet een keer geluk hebben.

Wil je meer weten van deze king size stern, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/reuzenstern

De ontdekking van het jaar.

Visarend 23 juli 2026
(Osprey, Pandion Haliaetus)

Het broedseizoen van de visarenden in de Biesbosch is bijna voorbij en is wederom een zeer succesvol seizoen gebleken. Maar gisteren werd het bij toeval een hele bijzondere dag omtrent broedende visarenden omdat we gisteren ont-dekten dat er ongemerkt een vierde broedgeval in de Biesbosch kon worden vastgesteld. Onge-merkt heeft het broedpaar dat een nest op de hoogspanningsmast van spaarbekken De Gijster heeft een jong grootgebracht. Er bestaat nog een onzeker vermoeden dat er zelfs nog een tweede jong in het nest zit. 

Tot gisteren werd gedacht dat dit broedpaar niet tot broeden was gekomen en dat alleen het broedpaar dat op de hoogspanningsmast van de Turfzakken twee jongen hebben grootgebracht. Deze twee jongen zijn overigens op vijf juli geringd. Het derde jong was toen al even geleden gestorven. 

het bewuste 4e nest met een jong, 23 juli 2026

Aan de andere kant van de rivier zijn 2 succes-volle nesten vastgesteld met respectievelijk twee en drie jongen. Tot gisteren ging men er dus van uit dat het om drie nesten met in totaal zeven jongen ging. Het zijn dus vier nesten met acht jongen geworden. Het enorme en diepe nest in De Gijster heeft ervoor gezorgd dat het jong anoniem op kon groeien en dat het vrouwtje tijdens het uitbroeden van het ei zo diep in het nest heeft gelegen dat het niet is opgemerkt. 

Het "nieuwe" jong liet zich gisteren tijdens de watervogel inventarisatie voor het eerst zien toen het op de rand van het nest vliegoefeningen deed. De beide ouders waren in de buurt van het nest en hielden de boel scherp in de gaten. Maar wat een mooi nieuws was dit.

visarend met een blankvoorn, 23 juli 2026

De visarenden die gisteren heel actief waren en veel voedselvluchten maakten zagen we steeds op andere plekken in de Biesbosch rondvliegen. De heel licht gekleurde adulte ongeringde man hebben we die dag op zeven best ver uit elkaar liggende plekken kunnen zien. Een keer met een flinke blankvoorn in de klauwen. Die zal wel aan een van de in totaal drie Brabantse jonge vis-arenden zijn gevoerd. Buiten de vier Biesbosch visarendnesten is in Nederland maar een ander succesvol nest met broedende visarenden bekend. En daarnaast is nog een 5e paar vis-arenden in de Biesbosch maar die broeden niet.

een visarend met zijn lange smalle vleugels

De visarenden broeden al sinds 2016 in Nederland in de Biesbosch en vandaaruit groeit de populatie verder. De Biesbosch is bijzonder visrijk en met name de Hardenhoek is een kraamkamer van vis. Behalve visarenden wordt hier ook door veel andere vogels gevist waar-onder de grote zeearend die niet ver van de broedende visarenden een nest heeft. 

De grote roofvogel broedt alweer wat langer in de Biesbosch. Het eerste succesvolle broedgeval dateert van 2006 na een afwezigheid van honderd jaar. Voor de visarend is dat anders. De visarend is nooit een broedvogel in Nederland geweest en is pas sinds 2016 een gevestigde broedvogel. Een gevestigde broedvogel wordt je overigens pas na tien jaar van opeenvolgende broedgevallen. Dus vanaf dit broedseizoen is dat dan zover.

Wil je meer weten van deze relatieve "nieuwkomer" in ons kikkerlandje; klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/visarend

De vissers van de Hardenhoek.

visdief 4 juli 2026 Overdiepse polder
(Common Tern, Sterna Hirundo)

In de Noordwaard heb ik opvallend veel visdieven op de slikplaten zien zitten. Het was laag water en dat is altijd gunstig om meer vogelsoorten vlakbij elkaar te kunnen zien. Bij hoogwater zijn bijvoor-beeld alle steltlopers hier verdwenen en zitten hier vooral eenden en meeuwen. Tussen al die meeuwen vliegen ook altijd wel wat visdieven. Maar deze keer was het laagwater en zaten de slikplaten vol met vogels waaronder dus ook op-vallend veel visdieven. Ze zaten aan de grond tussen de honderden kokmeeuwen die hier ook hun broedgebied hebben. Ruim 3.400 broedparen broeden op het eilandje in de Hardenhoek en daartussen zitten ook wat visdieven, zwartkop-meeuwen, ganzen en eenden te broeden.

visdief met een vers gevangen visje, 13 juni 2024

Dat de visdieven zich hier ook thuis voelen is niet gek want in de ondiepe wateren van de Harden-hoek krioelt van de vis. Dit is naast een enorme kraamkamer voor jonge vogels ook een enorme kraamkamer voor vissen. Veel viseters komen hier foerageren en jagen. De grootste viseter die hier komt eten is de zeearend en een goed tweede is de visarend. Voor het kleine spul is de visdief wel te porren en die zie je hier dan ook vaak met jonge visjes rondvliegen. 

Dat de Hardenhoek zo'n vis- en vogelrijk gebied is, heeft onder andere te maken met hij tij. De Biesbosch is het grootste zoetwatergebied van Europa en ook al is het verschil tussen eb en vloed maar 30 centimeter, het tij bepaalt hier alles. Wanneer gefoerageerd wordt is dus afhankelijk

Galeiwaard, 12 mei 2026

van het tij. Voor de visdieven maakt dat niet zo heel veel uit want zij jagen al laagvliegend over de grote plas of het nu laag- of hoogwater is. Andere vogels zoals steltlopers houden meer van eb en foerageren dan op de drooggevallen slikplaten. 

Ik ken de broedende visdieven vooral van Zeeland waar ze met tientallen broedparen samen op de schelpenstrandjes en -eilandjes broeden. Hier in de Hardenhoek ontbreken de schelpenstrandjes maar dat weerhoudt ze er niet van om op het eilandje van kleigrond en begroeid met veel groen te broeden. Ik zal de komende weken eens goed opletten of daar ook al jonge visdieven rondvliegen.

Wil je meer weten van deze vliegende dieven, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/visdief

Jonge steltkluten in de Eijerwaard.

adulte steltkluut, 13 juli 2024
(Black-winged Stilt, Himantopus himantopus)

De steltkluut staat zeker in de top tien van allermooiste vogels van ons land en misschien wel van ver daarbuiten. Dat de steltkluten in ons land te zien zijn heeft een minder mooie reden want het zijn eigenlijk vogels uit het zuiden van Europa en nog verder weg. Het was eerst een zeer zeldzame verschijning en dwaalgast maar tegenwoordig is dat wel wat anders. 

Door de klimaatverandering zie ik de laatste jaren in een versneld tempo dingen veranderen en het meeste niet ten goed. Heel soms zijn er van die lichtpuntjes waar ik dan weer even blij van wordt. Het gaat dan om hele zeldzame vogels die zich hier steeds vaker laten zien en zich ook thuis gaan voelen. 

3 jonge steltkluten, Eijerwaard 8 juli 2026

Een kers op de taart is als deze immigranten zich hier zo goed integreren dat ze hier ook een bestaan op kunnen bouwen. Een plek vinden om te leven en zelfs een plek weten te vinden waar ze succesvol kunnen broeden. Dat laatste gebeurt niet heel vaak want veel van die zeld-zaamheden laten zich hier wel steeds vaker zien maar trekken ook weer snel weg. Een van die uitzonderingen is de steltkluut die zich hier in een steeds verder groeiende populatie prima kan handhaven. Ik was daar vorige week dinsdag nog getuige van toen in de Noordwaard in de Biesbosch twee gezinnetjes steltkluten zag met respectievelijk twee en drie jonge pas uitgevlogen jongen. Zo te zien waren ze al even zelfstandig en weten ze zich hier te redden. Dat laatste is altijd spannend want zie in deze schrale jaren maar eens voldoende voedsel te vinden.

een groepje steltkluten, Eijerwaard 7 juli 2023

In de Eijerwaard, een polder in de Noordwaard die alweer vier jaar in het najaar onder water wordt gezet, vonden de steltkluten een thuis wat precies voldoet aan hun hoge eisen. De polder was bij wijze van proef onder water gezet om het gebied geschikt te maken voor bepaalde vogelsoorten maar op dat lijstje wenssoorten stond niet direct de steltkluut. Zo zie je maar dat de natuur niet altijd te regisseren is en dat is maar goed ook. Het goede nieuws is wel dat de proef in het gebied de komende jaren gewoon doorgaat. 

Wil je meer weten van deze vogel op zijn lange stelten, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/steltkluut

Appelvinken houden ook van het boerenland.

twee appelvinken, Oranjepolder 9 juli 2026
(Hawfinch, Coccothraustes coccothraustes)

Van appelvinken dacht ik altijd dat het echte bosvogels waren. Vogels die graag hoog in de toppen van bomen leven in dichte bossen met loof- en naaldbomen. Ik dacht trouwens ook dat hun dieet volledig bestond uit zaden en noten maar ook daar zit wat variatie in want het zijn ook liefhebbers van bijvoorbeeld kersen en zaadjes van de spaanse aak. In de boswachterij Dorst waar ik ze vaak zie, dacht ik dat ze juist verzot waren op de onrijpe kegels van naaldbomen en zaden van de lariksen. In de lariksen zag ik ze vaak genoeg zitten net als de kruisbekken trouwens die net als de appelvink is uitgerust met een snavel die makkelijk als breekijzer kan dienen.

een staalblauwe snavel in het broedseizoen

Maar de appelvinken zie ik dus in tegenstelling tot waar ik ze verwachtte met grote regelmaat in de Oranjepolder. Een kleine agrarisch polder met weides, maisakkers en dit jaar ook flink wat aardappelvelden en graanakkers. Langs de randen van de polder staan bomen en houtsingels met zwarte elzen en essen. Ook bomen met zaden maar toch anders. Op de een of andere manier voelen ze zich hier ook thuis en zie en hoor ik deze honkvaste vinkachtige hier met regelmaat. Het zijn prachtige vogels met een strenge blik en een enorme buiten verhouding grote snavel. Het verenkleed is prachtig van zowel het mannetje als van het vrouwtje. Maar ja, welke vinkensoort is niet mooi?

Om ze te zien moet je goed opletten want net als zijn neef de goudvink maken ze niet veel geluid. Ik zou denken dat je met zo´n grote snavel ook wel een grote bek zou hebben maar het tegengestelde is waar. De zang beperkt zich tot een benepen hoog metaalachtig piepje. Heel vogels maken weleens zo´n geluidje en luister je er zogezegd overheen. Maar nu ik dat geluidje op mijn harde schijf heb geëtst pik ik ze er tussen al dat vogellawaai vrij makkelijk uit. Zodra het geluidje klinkt is het zaak om direct alle boomtoppen af te speuren. Want als je de appelvink ergens wil zien moet je in de hoogte toppen speuren want ze hebben graag het overzicht op het omliggende gebied.

Wil je meer weten van dit vliegende breekijzer, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/appelvink

Kwik-me-dits in de polders.

het ideale kwartel leef- en broedgebied
Vughtpolder, 18 juli 2018

Er zijn van die jaren dat bepaalde soorten zomaar uit het niets in flinke aantallen hier aanwezig zijn. Het ene jaar zijn dat bijvoorbeeld de best bijzondere en zeldzame porseleinhoenen of de vrij algemene bonte strandlopers die in hele grote aantallen hier kunnen verblijven. Ik heb het idee dat het dit jaar weleens de kwik-me-dits oftewel kwartels kunnen zijn. Het kan toeval zijn maar in de afgelopen weken heb ik op meer dan tien plekken roepende kwartels gehoord met als absolute topper onze eigen Oranjepolder hier om de hoek. Nog nooit eerder heb ik in deze polder kwartels horen roepen en ik kom hier bijna dagelijks.

geringde kwartel in de Vughtpolder, 7 mei 2024
(Common Quail, Coturnix coturnix)

Het kan zijn dat de meeste kwartels nu alweer vertrekken naar het zuiden. Dat kan bijvoorbeeld omdat de jongen inmiddels uitgevlogen zijn of het kan zijn omdat het maaiseizoen begonnen is. Ik hoop dat die laatste reden niet waar is maar het zou zomaar kunnen. Vanaf 15 juni wordt overal als een malle gemaaid. De contractpartijen van bijvoorbeeld de Gemeente "mogen" vanaf de 15e juni de bermen, groenstroken en velden maaien. Ook de contractpartijen van Staatsbosbeheer gaan onder andere naar hartenlust tekeer in de Noordwaard. Voor die contractpartijen wordt dat volgens mij anders beleefd en in plaats van "mogen" denken ze te lezen dat ze vanaf de 15e "moeten" gaan maaien. Het zou mooi zijn als dat maaien wat minder fanatiek en gevarieerder zou gebeuren.

meten, wegen en noteren

En dat laten ze zich geen twee keer zeggen en trekken ze met hun trekkers vol gas de velden in om alles zo snel mogelijk plat te maaien. Hoe eerder de klus geklaard is hoe beter het is voor de balans. En dan bedoel ik de boekhoudkundige balans en niet die natuurlijke balans die weer gigantisch is verstoord. Met name de ruige kruidenrijke velden met relatief veel rust en veel insecten moeten het dan ontgelden en wordt het kortstondige leef- en broedgebied van de kwartel verwoest. De velden moeten leeg en dan blijft er voor bijvoorbeeld de kwartels niets anders over dan te vertrekken. Een van de relatief rustige plekjes hier in de buurt zijn dan de akkers die met groenbemesters zijn ingezaaid en waar de boer nog niet direct een bewerking voor op de agenda heeft staan.

ook de Biesbosch is erg geschikt

Afgelopen zondagochtend hoorde ik drie kwartels roepen en ik zag zelfs een kwartel vliegen. Pas de tweede keer dat mij dat overkwam. Heel bijzonder om de kwartel laag en zigzaggend over de begroeiing te zien vliegen. De vlucht deed mij denken aan de vlucht van een watersnip die ook zo zigzaggend kan vliegen. Alleen nam de kwartel geen hoogte en plofte na een meter of vijftig weer in de begroeiing. Ik ken maar weinig vogels die zo verborgen kunnen leven en zoveel lawaai kunnen maken. Je hoort ze wel maar ziet ze niet.

Wil je meer weten van deze stiekeme zomergast, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kwartel