Voor wie is het broedseizoen het zwaarst?

koekoek in de Biesbosch, 29 april 2025
(Common Cuckoo, Cuculus Canorus)

Veel vogels hebben in deze broedtijd 1 legsel en daar blijft het dit seizoen dan ook bij. Er zijn echter ook vogelsoorten met twee of zelfs drie legsels in het broedseizoen. En 1 ei produceren is niet niks, je hebt nogal wat calcium of kalk nodig om een eischaal te kunnen produceren. Elke broedvogel doet dat weer op haar eigen manier. Soms door voeding zoals insecten eten en er is zelfs een vogel die in staat is om calcium te onttrekken aan het eigen skelet. De kanoet is daarvan het beste voorbeeld.

Want een kanoet kan wel tot bijna 50% van haar eieren voorzien van kalk onttrokken aan het eigen skelet. Maar je snapt wel dat zoiets maar beperkt kan want anders zakt de vogel in elkaar of breekt van alles. Lijsters eten weer slakken en de slakkenhuizen worden weer door andere vogels gegeten. Zo doen broedvogels dat dus allemaal op hun eigen manier.

koekoek in Oostdijk, 2 juni 2020

Nu vraag ik mij af hoe dat bij een koekoek gaat. Een koekoek vrouwtje legt in een broedseizoen ongeveer vijfentwintig eieren. En het produceren van een enkel ei duurt zo'n 24 uur. En dat ei moet in het nest van een waardvogel worden gelegd wat ook de nodige tijd kost. Niet elke waardvogel laat dat zomaar gebeuren dus dat vraagt ook aardig wat werk. Een hele klus lijkt mij dat. Bij andere vogelsoorten worden de eieren in een vrij korte periode vlak na elkaar gelegd meestal met een tussenpauze van vierentwintig uur of soms iets meer. Als het nest gevuld is met eieren kan gebroed worden en daarmee is het klaar. Een steltloper bijvoorbeeld legt vier eieren en is de klus daarmee binnen een week klaar en kan het uitbroeden beginnen.

Een koekoek is daar bij elkaar dik een maand mee bezig want ten eerste heeft de koekoek niet elke dag een geschikt nest beschikbaar. Er moet veel energie gestoken worden om een nest van een waardvogel te vinden en in de tweede plaats moet de koekoek in tussentijd ook nog eens voldoende calcium innemen om een eischaal te kunnen produceren. Daarmee vind ik in dat een koekoek vrouwtje een bijna onmogelijke prestatie moet leveren om zoveel eieren te produceren in een beperkte tijd en ze ook nog eens te plaatsen in geschikte nesten. 

Biesbosch, 23 juni 2023

Het lijkt allemaal makkelijk, een ei in een nest van een ander droppen en klaar is kees, maar zo is het dus niet. Ik zie met name in de Biesbosch nogal wat koekoeken aan het werk en dat is gezien alle inspanningen die nodig zijn wel een van de beste plekken om voor nageslacht te zorgen. In de rietpolders leven en broeden heel veel rietvogels zoals rietzangers. In een grote rietpolder leven daar ongeveer honderd rietzangers die prima als waardvogel kunnen dienen. In een overzichtelijk gebied heel veel mogelijkheden om een ei in een geschikt nest te deponeren. Volgens mij is dit de vogelsoort die het, als het op het leggen van de eieren aankomt, het meest afziet. De beloning is dan wel dat de koekoek geen eieren hoeft uit te broeden en geen jongen hoeft te voeren. Dat laat deze slimmerik aan de waardvogels over. Neemt niet weg dat de prestatie enorm is en een diep respect voor deze broedparasiet is op zijn plaats is, Lang leve de koekoek!

Wil je meer weten van deze ondeugende broedvogel, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/koekoek

Ook dit jaar jonge ransuilen.

ransuil op een winterroest, Biesbosch
16 mrt 2026 (Long-eared Owl, Asio Otis)

Dit is de tijd dat de ransuilen jongen hebben. Begin februari verlaten ze de winterroestplaatsen en zoeken ze hun broedgebied of territorium weer op. Hier bij ons in de Oranjepolder zitten elke jaar wel een paar ransuilen en ze broeden hier ook jaarlijks. Zo ook dit jaar en wederom succesvol. De afgelopen week hoorde ik voor het eerst dit voorjaar roepende jongen en dat waren minimaal twee verse ransuilen. In februari-maart hoorde ik op deze plek een mannetje "zingen". Nu moet je je daar niet al teveel van voorstellen maar het is zeker een mooi en vooral mysterieus geluid. Het is een opvallend zacht geluid dat opmerkelijk ver draagt. 's-Avonds laat is het relatief stil in de polder en valt dit bijzondere geluid ook op grote afstand gelijk op. Op een gegeven moment hoorde ik het vrouwtje antwoorden en ook dat geluid is opvallend en klinkt heel anders dan de zang van de man.

Oranjepolder, 31 maar 2010

De man heeft een mooi donker en rond geluid en klinkt wat besmuikt. Daar staat dan het wat scherpere en rauwere geluid van het vrouwtje tegenover. Ze klonk een beetje als een bazige vrouw die haar man een sneer gaf. Op de een of andere manier vond hij dat prima want ze zijn ergens in de polder tot broeden gekomen. Aangezien ze zelf geen nesten bouwen maar gebruikte nesten van ekster, kraaien en misschien ook van roeken voor een zacht prijsje overnemen, vermoed ik dat ze middenin de roekenkolonie hebben gebroed. Lekker anoniem en relatief veilig aangezien roeken geen eierrovers zijn en ook geen jonge vogeltjes op het menu hebben staan.

De roeken zijn alweer even klaar en hebben de broedkolonie verlaten en zwerven door de polder, zoekend naar emelten en engerlingen. Als die larven niet te vinden zijn, zijn ze de boeren dankbaar als die de akkers inzaaien met allerlei lekkere zaden waar ze ook gek op zijn. De boeren zijn dan weer minder blij maar dat geeft niks.

4 jonge ransuilen in de Oranjepolder, 9 juni 2012

De verse uilen hebben in de eifase en nestfase bij elkaar een kleine twee maanden in het nest doorgebracht. Daarna verlaten ze het nest en bedelen nog een paar weken vanaf een tak en pas daarna vliegen in de polder rond. De ouders jagen zich een ongeluk achter de muizen aan om de honger van de bedelende jongen te stillen. In een goed muizenjaar kunnen ze tot wel acht jongen in het nest hebben en ik heb het idee dat het weleens een goed muizenjaar kan zijn want op een avond telde ik alleen al langs Het Kromgat turend door mijn nachtkijker dik veertig muizen. 

Stel je dat eens voor, elke nacht acht hongerige magen vullen met twee tot drie muizen. Neem daarbij ook nog eens dat in deze tijd de nachten nog steeds korten waardoor de druk op de ouders alsmaar groter wordt. Dat is pas stress! Voorlopig draait het gezin en bedelen de jongen avond na avond voor een paar verse muizen.

Wil je meer weten van deze schemerjager, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/ransuil

Vale gieren in de buurt.

vale gier, Strijbeek 16 juni 2021
(Griffon Vulture, Gyps Fulvus)

Afgelopen week werden ten oosten van Antwerpen dik vijftig overtrekkende vale gieren gespot. De wind was zwak en kwam uit het zuidoosten. Dus erg snel zouden ze niet vliegen. De lijn die ze vlogen was door de windrichting naar het noordoosten en toen ik op de kaart keek zou de te verwachten koers richting Nederland zo ongeveer tussen Breda en Tilburg lopen. Het gedrag van de gieren kennende zouden ze nauwelijks een vleugelslag maken en vooral op de thermiek omhoog schroeven om daarna in een glijvlucht verder te zweven totdat er zich weer een nieuwe thermiekbel aandient en zo gaat dat steeds opnieuw. De windrichting bepaalt dan de richting waarin gevlogen wordt. Ik heb heel die middag de Belgische waarnemingen.be gevolgd met het idee dat ik ze hier in de buurt weleens over zou zien komen. Het ging erg traag en ze bleven hangen in de buurt van Retie en Ter Aalst

Jaren en jaren geleden was er ook in het voorjaar een exacte situatie en trokken de vale gieren vlakbij Moerdijk richting het noorden over. Die heb ik destijds gemist en had ze niet op tijd opgemerkt. Dat was op 16 juni 2016 wel anders. Toen was de vliegrichting iets sympathieker en lag de koers over Hoogstraten-Strijbeek-Ulvenhout. Het was toen al vrij laat in de middag en was het zeer waarschijnlijk dat ze naar beneden zouden komen want als vale gieren ergens een hekel aan hebben is op pure vleugelkracht vooruit vliegen. Laat in de middag wordt door afkoeling van de dagtemperatuur met weinig thermiek het schroeven en zweven niet meer mogelijk.

oorgier, Tsavo West in Kenia

De vogels zijn toen net ten zuiden van Strijbeek geland om de nacht door te brengen en toen wist ik dat ze daar de volgende dag nog zouden zitten, Opvliegen zou dan pas na een uur of tien in de ochtend gebeuren omdat dan de thermiek gunstig genoeg zou zijn om de reis te vervolgen. Ik was nog voor acht uur ter plaatse en vond vrij snel een paar gieren in de toppen van de hoge naaldbomen. Bingo, vale gieren in Nederland gespot. Ik kende tot dan toe alleen de gieren van onze reizen naar Afrika.

Maar afgelopen week liep het verhaal toch net iets anders, de koers had ik redelijk goed ingeschat alleen vlogen ze nu precies over de stad Tilburg en werden ze zelfs middenin het centrum van de stad overvliegend opgemerkt. 

witruggier, Serengeti in Tanzania

De uren daarna volgde ik de vogels via waarneming.nl van Tilburg naar Utrecht, Amersfoort over de Veluwe verder noordoostwaarts. Ook nu werd het langzaamaan avond en moeten de beesten ergens zijn geland voor de nacht. Ik dacht nog, morgen volg ik ze verder en hoop ik ze op de terugweg naar het zuiden alsnog te zien. Maar dat was ijdele hoop en daarmee zit ik met een onopgeloste vraag, "waar zijn ze gebleven?" Na deze spectaculaire dag zijn ze niet meer gemeld. Ik vermoed dat ze naar Duitsland zijn gevlogen en vanaf daar zuidwaarts zijn getrokken, terug naar Zuid-Europa. Terug naar huis. Volgend jaar een nieuwe kans denk ik dan maar.

Wil je meer weten van de enorme dwaalgast, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/vale-gier

Groene spechten hakken er op los.

groene specht aan het werk, 24 april 2026
(Eurasian Green Woodpecker, Picus Viridis)

Vrijwel alle spechten zijn nu druk met het verzorgen van de jongen. Ik zag een paar weken geleden een groene specht druk bezig een nest uit te hakken in een berk. Geen dode berk maar een gezonde berk met veel frisgroen blad. Het nest zat in een boom langs een druk pad waar de hele dag door mensen voorbij lopen. Op de een of andere manier deed hem dat niets. Hij gedraagt zich redelijk schuw en is het vreemd dat hij toch voor deze plek koos. Maar ja, dat ben ik inmiddels wel gewend dat vogels de gekste plekken uitkiezen om een nest te bouwen.

De meeste spechten geven de voorkeur aan zacht hout en volgens mij is de zwarte specht zowat de enige die zijn nest het liefst in beukenbomen uithakt. Dit is een hardhoutsoort waar de groene specht niet snel een nest in uit zal hakken. Groene spechten zijn niet echt kritisch waar hun nestboom staat. 

groene specht met jongen, 1 juli 2021

Ik kom broedende spechten tegen hier om de hoek in de Oranjepolder een agrarisch gebied met her en der wat wilgen. Maar ook in de boswachterij Dorst, langs de kust in de duinen van Goeree, de Sallandse Heuvelrug met zijn heidevelden en solitaire bomen. De eisen voor een comfortabel leefgebied liggen voor de groene specht niet heel erg hoog

De grootste dichtheid van groen spechten vind je ten zuiden van de lijn Rotterdam-Assen. Daar-boven komen ze wat minder voor. De duinen aan de kust zijn dan wel weer redelijk goed bezet met deze vogels maar de grote wat nattere en stedelijke gebieden in het noordwesten zijn wel wat minder favoriet dan de wat drogere en hogere zandgronden met vanzelf ook meer mieren.

Oranjepolder, 6 juni 2010

Als de spechten straks jongen hebben kunnen we ze hier in de wijk ook regelmatig zien foerageren. Niks schuw gewoon op het plein in het gras foerageren en voeren. Als je dan kijkt wat hun favoriete voedsel is, de bosmier, dan zouden ze het toch wat moeilijker moeten hebben want met die mieren gaat het niet zo goed. De flexibele groene specht past zich inmiddels goed aan en eet nu ook andere mierensoorten die wel in flinke aantallen beschikbaar zijn. Ze smaken misschien niet zo lekker en ze zijn misschien ook wat kleiner maar zorgen er wel voor dat de groene specht kan overleven. Het gaat zelfs goed met deze soort en de aantallen zijn de afgelopen jaren nog aardig toegenomen ook. 

Wil je meer weten van deze specht in zijn vrolijke verenpakje. klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/groene-specht

Wespendieven zijn honingdieven.

zwevende wespendief, 17 mei 2026
(European Honey Buzzard, Pernis Apivorus)

De wespendieven zijn weer in het land en dat zorgt nogal eens voor verwarring. Steeds wordt ik op het verkeerde been gezet en zie ik een buizerd aan voor een wespendief. Deze twee lijken ook zo op elkaar dat een vergissing zo gemaakt is. Ik probeer altijd een foto te maken om de details nog eens goed te checken. In 95% van de gevallen blijkt het inderdaad om een buizerd te gaan en dat is natuurlijk ook niet zo gek als je weet dat ook 95% van al die gelijkende roofvogels buizerds zijn.

Oranjepolder, 7 september 2025

De wespendief kan net als de buizerd lekker op de thermiek zweven en zijn silhouet is dan bijna hetzelfde. Een beetje goed licht heb ik dan wel nodig om het verschil tussen de buizerd en de wespendief te zien. Het zal dan ook niet snel gebeuren dat ik een wespendief op de site van waarneming.nl zet zonder foto. Het bewijsplaatje is voor mij een must.

Afgelopen weken ben ik zo tegen een paar wespendieven aangelopen, Niet letterlijk natuurlijk maar wel bij toeval en ook een beetje door mijn alertheid op deze mooie soort. 

wespendief op trek naar het zuiden

De wespendieven hebben toch een heel speciaal eetpatroon en zijn bijvoorbeeld amper in de Biesbosch te vinden. Je hebt daar door de wat nattere omstandigheden maar weinig wespen- en bijennesten in de bodem. En die zoekt de wespendief bij voorkeur zodat hij die kan uitgraven en leegroven. Tijdens de trek zijn ze ook daar te zien maar in de broedtijd zijn de bossen favoriet. Bij Huis ter Heide, de Boswachterij Dorst en Het Merkske kom ik ze af en toe wel tegen maar ook daar is het geen zekerheidje. In het oosten van het land is de kans wel wat groter en dat heeft denk ik te maken met de zandgronden. In totaal gaat het trouwens maar om een paar honderd broedparen. Niet echt veel dus en heel wat minder dan de bekende buizerds.

Wil je meer weten van deze "honing buizerd", klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/wespendief

Groeiende kolonie purperreigers?

purperreiger in De Plomp, 16 mei 2026
(Purple Heron, Ardea Purpurea)

De purperreiger is een van onze inheemse reigersoorten maar ook een van de minder algemene soorten. De aantallen zijn niet erg groot en neem daarbij ook het schuwe gedrag waardoor ze wat exclusiever zijn dan de blauwe reiger. Ze zoeken elkaar steevast op en leven vooral in deze tijd in kolonieverband. Het aantal kolonies is daarbij vrij klein waardoor het best lastig is om ze te zien. De zeldzaamheid van de purperreiger valt dan weer wel in het niet bij de zeldzaamheid van andere reigers zoals de kwak, ralreiger en woudaap. Dat zijn pas echte zeldzaamheden. Sinds een paar jaar leeft een hele kleine kolonie purren in de Biesbosch, polder De Plomp.

polder De Plomp, 13 mei 2024

De afgelopen paar weken ben ik daar regelmatig voor excursies geweest en heb toen de ene na de andere purperreiger zien vliegen. De vogels zijn erg actief en ze zijn nu aan het nestelen en beginnen met broeden. Afgelopen jaar heeft onderzoek met een drone uitgewezen dat in de uitgestrekte rietvelden van de De Plomp vijf bezette nesten van purperreigers waren. Een mooi begin van een naar ik hoop langzaam verder groeiende populatie purperreigers. In eerste instantie richtte het drone onderzoek zich op aanwezige nesten van roerdompen en waren de bezette nesten van de purperreigers een mooie en onverwachte bijvangst.

Zo'n dertien jaar geleden hadden we in de Sliedrechtse Biesbosch ook een kolonie purperreigers met ongeveer 17 bezette nesten. Ik ben daar van 2013 tot en met 2017 meegegaan om in de kolonie bezette nesten te tellen. Steeds met wisselend succes en uiteindelijk is de kolonie verdwenen. Door het snel doorschietende wilgenhout werd het broedgebied voor de purperreigers steeds oninteressanter. Waar de vogels uiteindelijk gebleven zijn is mij onbekend. 

overvliegend of voedselvlucht?

In ieder geval is de Biesbosch toen een tijdje als geschikt broedgebied uit beeld geraakt. Maar zoals gezegd is daar de laatste jaren weer verandering in gekomen en zien we weer met regelmaat deze toch wel schuwere reiger. Daar waar de blauwe reiger tot op het laatste moment blijft zitten en dan pas opvliegt, vliegen purper-reigers al op als ze je van verre in de gaten krijgen.

In het najaar als het broedseizoen voorbij is kunnen we de purren weer op andere plekken in de Biesbosch tegenkomen en zie ik ze zelfs bij ons in de Oranjepolder. Het zijn wegtrekkende vogels die een of twee dagen hier in de sloot-kanten rondhangen en nog wat extra reserves opslaan voor de lange tocht naar het zuiden. Vanaf half augustus kun je de piek van wegtrekkende purperreigers verwachten.

Wil je meer weten van deze mooie donkere reiger; klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/purperreiger

Braamsluipers gezocht.

braamsluiper, 5 mei 2021
(Lesser Whitethroat, Silvia Curruca)

In deze maand arriveren de laatste zangvogels uit Afrika. De bosrietzangers en grauwe klauwieren zijn de hekkensluiters. De rest is de afgelopen weken al gearriveerd en zingt vanaf het moment van aankomst volop. Ik hoorde enkele mooie soorten eerder dan in andere jaren en sommigen wat later. de eerste gierzwaluw zag ik op 23 april vliegen en de eerste bosrietzanger hoorde ik op 4 mei zingen. Lekker vroeg dus want die komen normaalgesproken pas na half mei terug in ons land.

Een late waarneming van dit jaar is die van de braamsluiper. De eerste braamsluiper hoorde ik op 24 april bij de Elsenerbeek in Overijsel. Een mooi gevarieerd landschap met her en der dicht struikgewas van onder andere meidoorns die prachtig in bloei stonden. Het opvallende liedje doet bij mij direct een belletje rinkelen, prachtig zo'n eerste braamsluiper van het seizoen. Het is bij ons in de regio geen algemeen voorkomende zangvogel. Daarvoor kun je beter naar noordoost-Nederland gaan, zeg maar boven de lijn Nijmegen-Herenveen. Andere plekken waar de braamsluiper goed vertegenwoordigd is, zijn de duinen langs de hele kust.

Polder de Plomp,2 juni 2021

Maar zo sporadisch kom je ze ook elders in het land tegen. Zoals afgelopen weekend toen ik een zingende braamsluiper in polder De Plomp hoorde zingen. Zeldzaam in de Biesbosch en dit was dan ook pas mijn derde in dit gebied. De braamsluiper zat diep in het struikgewas langs de dijk en liet zich helemaal niet zien. Ik moest het doen met zijn lied. Trouwens geen mooi gevarieerd of melodieus lied zoals van een bosrietzanger maar een een vrij eentonige rollend deuntje dat wat in toonhoogte en volume oploopt. Heel herkenbaar maar zoals gezegd niet algemeen in dit gebied.

grasmus Biesbosch, 23 april 2024
(Common Whitethroat, Sylvia Communis)

Waar sommige zangvogels maandlang hun uitbundige lied laten horen is de braamsluiper wat zuinigjes. Hij zingt vanaf half april tot eind juni daarna is hij nog sporadisch ergens een keertje te horen. Vanaf juli is het met de zangpiek gedaan en ik denk dat hij dan druk is met het opvoeden van het nageslacht. En eind juli trekken de eerst braamsluipers alweer weg uit ons land. Best jammer want behalve dat ze maar kort zingen laten ze zich ook niet vaak zien. 

Een zangvlucht zoals de grasmus dat doet hoef je van de braamsluiper niet te verwachten. Ik noem nu juist de grasmus omdat die qua uiterlijk sprekend op de braam-sluiper lijkt en zich makkelijk laat zien. Vooral de witte keelvlek hebben de 2 Sylvia's met elkaar gemeen. Maar ook de rest van het postuur en verenkleed hebben sterke overeenkomsten waardoor je ze kunt verwarren, Daarom is het in deze tijd wel fijn als beide soorten volop zingen.

Wil je meer weten van de stiekeme braamsluiper, klik dan op de link;

Braamsluiper | Vogelbescherming

Een sperwer met een snor.

zingende snor in de Biesbosch
(Savi's Warbler, Locustella Luscinioides)

Het was deze ochtend in de Biesbosch sowieso een bijzondere ochtend met overvliegende roerdompen en purperreigers. Dit is niet altijd zo is laat staan dat een sperwer vlak voor mijn neus een masterclass jagen ten beste gaf. De snor zat heerlijk bovenin een rietpluim te snorren en lette gewoonweg niet goed op toen uit het niets een flitsend snelle sperwer van rechts opdook en in een soepele trefzekere beweging de snor uit de rietpluim plukte en meenam.

De sperwer draaide voor mij langs en landde wat verderop op een dikke tak van een boom. Een goede stevige tak waar de snor vakkundig gedemonteerd kon worden. Hij vond hem op een steenworp van mij vandaan en trok zich niets van mijn aanwezigheid aan en ging aan de slag.

de snor heeft het loodje gelegd, 10 mei 2026

Hoe een sperwer een vogel een kopje kleiner maakt heb ik al vaker gezien dus dat hoefde ik niet meer te zien. De gebeurtenis maakte toch wel indruk want ik moest die ochtend regelmatig aan die arme snor denken.Ik snap dat de sperwer regelmatig een vogeltje moet slaan om in leven te blijven maar dat dat vanmorgen nu juist een snor moest zijn deed toch wel een beetje pijn. Snorren zijn helemaal niet zo algemeen als bijvoorbeeld kool- of pimpelmezen en die smaken volgens mij net zo goed en daar zijn er stuk meer van.

sperwer man met een geslagen mees
(Erasian Sparrowhawk, Accipiter Nisus)

De snor is een echte rietvogel die een voorkeur heeft voor rietvelden die in het water staan. Als het riet droog staat en die velden zijn er ook genoeg en als daar ook nog een paar open wat drogere plekken in te vinden zijn, kun je daar weer zingende sprinkhaanzangers aantreffen. Deze twee ratelende rietvogels lijken met hun zang op elkaar en kunnen als de omstandigheden goed zijn, vrij dicht bij elkaar voorkomen. Een stukje nat riet en een stukje droog riet zorgt ervoor dat het kan. 

De rietpolder met de naam De Plomp is met 100 hectare oftewel 1 vierkante kilometer niet zo groot en daar leven in het broedseizoen ongeveer vier snorren. Dat is heel weinig als je dat vergelijkt met bijvoorbeeld rietgorzen waar je kunt rekenen op een stuk of vijftig exemplaren. Dat geeft denk ik goed aan waarom ik het zo jammer vond dat deze snor is gesneuveld.

Wil je meer weten van de snorrende snor, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/snor

Goudvinken schitteren.

goudvink man, 28 april 2026
(Eurasian Bullfinch, Pyrrhula Pyrrhula)

Een goudvink is een lastige vogel om te spotten en dat is zacht uitgedrukt. Ze hebben geen uitbundige zang waardoor je ze net zo makkelijk zou kunnen vinden als een winterkoning. Hun contactroepje is ook al zo lastig omdat ze een zacht geluid maken waar je ook geen enthousiasme in kan ontdekken daarbij klinkt het niet uitgesproken herkenbaar. Het futloze geluidje dat de goudvink met enige moeite uit de snavel krijgt doet mij niet direct opveren.

In de periode als de meeste zangvogels middenin de broedperiode zitten en de mannen hun uiterst best doen om gehoord te worden, is de goudvink nog steeds anoniem aan het werk. 

je zou toch zeggen, ideaal voor goudvinken

En zo ging dat afgelopen week ook weer. Tussen al het geweld van zingende zwartkoppen, mezen, tjiftjaffen, winterkoningen en zanglijsters hoorde ik met enige moeite het futloze goudvinken geluidje. Ik weet dat ze graag op een hoge zangpost zitten en speurde ik de toppen van de bomen om mij heen af. Het geluidje uitpeilen en dan deze prachtvink in het vroege ochtendzonnetje zien zitten was de beloning.

Goudvinken komen bij ons in de buurt wat minder voor terwijl wij hier inde omgeving wel de geschikte bossen hebben. Het zijn gemengde bossen die al behoorlijk oud zijn en waar ook voldoende ondergroei  te vinden is. Je zou zeggen dat dit dan de ideale omgeving is voor 

en nu van dichtbij

deze bosvogel maar dat is toch niet helemaal waar. Er leven hier maar enkele koppels goudvinken en dan ook nog eens op de vaste plekjes, Wat deze plekjes zo aantrekkelijk maakt of waarom de rest niet aantrekkelijk is, kan ik niet zeggen. Voor mij is het lastig om daar iets zinnigs over te zeggen. 

Onze bossen zijn de laatste jaren behoorlijk verdroogt en verjonging, wat ook van belang is voor de leefomgeving van de goudvink, zie je niet of nauwelijks. Het natte voorjaar van 2024 heeft het bos wel een boost gegeven en ervoor gezorgd dat er een flinke waterbuffer was waar het bos tot op de dag van vandaag van geprofiteerd heeft. Maar dat zijn kleine veranderingen waar een soort zoals de goudvink niet direct op reageert. Nee wat dat betreft zitten wij hier in het zuidwesten niet op de beste plek om veel goudvinken te zien. Toch een van de mooiste bosvogels van ons land.

Wil je meer weten van deze

Goudvink | Vogelbescherming

Bosriet, je hoort hem wel maar ziet hem niet.

Oranjepolder, 12 juni 2024
(March Warbler, Acrocephalus Palustris)

Vanaf half mei worden de eerste uit Zuid-Afrika terugkerende bosrietzangers verwacht. Het zijn zowat de laatste zangvogels die de lange reis naar hier maken om de broedgebieden weer op te zoeken. Ik was er daarom niet op voorbereid om op 3 mei al, jawel op 3mei jongstleden al een uit volle borst zingende boesrietzanger te horen en te zien. Het geluid dat deze zangvogel maakt is gelukkig niet algemeen waardoor hij niet op zou vallen maar de zang is juist zeer opvallend te noemen. Je hoort namelijk het hele assortiment zangvogels voorbij komen en dat komt allemaal uit de strot van dat ene vogeltje. En behalve bekende geluidjes, kun je ook veel Afrikaanse liedjes horen. Die heeft hij geleerd in de winter in Afrika.

mijn vroegste ooit, op 3 mei 2026

De bosriet is misschien wel de grootste imitator van alle zangvogels en een andere topimitator, de spotvogel moet wel erg zijn best doen om er net zo'n gevarieerd repertoire op na te houden. Daarbij heeft de spotvogel middenin zijn lied een stukje zang wat hem heel erg eigen maakt. De bosrietzanger zingt alleen maar liedjes van een ander die snel achterelkaar aaneen geregen zijn. 

Wat zoekwerk in mijn soortenlijstje zag ik dat de spotvogel nog niet eerder door mij zo vroeg was waargenomen, De vroegste waarneming tot nu toe was een dag later op 5 mei. Ook een hele vroege waarneming dus. Nu is dat lijstje met mijn waarnemingen natuurlijk niet toonaangevend te noemen. Er zijn altijd ergens wel vogelaars die nog vroeger een bosrietzanger spotten en wie weet is de bisrietzanger de laatste jaren altijd wel vroeger terug uit Zuid-Afrika? 

Groote Zonzeelsche Polder. 21 mei 2021

De klimaatverandering heeft wereldwijd invloed op alle gebeurtenissen in de natuur. En wie weet keren de bosriet-zangers voortaan altijd wel een week of twee weken eerder teug?Kijk maar naar de gierzwaluwen die vroeger altijd rond Koninginnedag terugkeerden en tegenwaardig zijn die al voor Koningsdag terug. Dan hebben we het ook over een dag of vier eerder. Dit jaar zag ik zelfs op 23 april al een gierzwaluw, een week eerder dan vroeger toen Beatrix dat uitmaakte. 

Ik ben benieuwd wat de volgende stap zal zijn? Het zou zomaar kunnen dat bepaalde vogels ook in de winter hier blijven en de lange reis niet meer gaan maken. De zwartkoppen en tjiftjafs hebben al moedige familieleden die de gok wagen en in de winter hier blijven. Veel in de natuur is voorspelbaar maar steeds meer wordt ook onvoorspelbaar dankzij het veranderende klimaat?

Wil je meer weten van de zanger met het grootst repertoire, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/bosrietzanger

Broedende kraanvogels langs de weg.

Wierdense Veld. 28 maart 2023
(Common Crane. Grus Grus)

Afgelopen jaar zagen we in het Wierdense veld kraanvogels. Ik wist niet dat ze daar voorkwamen en het was dan ook puur toeval dat ze laag overvlogen en opvielen. Achteraf blijkt dat kraanvogels hier broeden en waarnemingen van deze kwetsbare vogels zorgvuldig verborgen worden gehouden. Nu zijn we hier niet zo ver vandaan voor een weekje vakantie en verkennen we met het prachtige weer de omgeving per fiets. Niet ver hiervandaan ligt het natuurgebied de Zunasche Heide en ook daar broeden kraanvogels. Ook dat wisten we niet omdat ook deze locatie goed verborgen wordt gehouden. We kregen een goede tip en zagen op nog geen honderd meter van de openbare weg een kraanvogel op het nest zitten en het mannetje stond een metertje verder de boel in de gaten te houden. Ik had een tijdje geleden al gelezen dat 

broedend vrouwtje kraanvogel, 24 apr 2026
op de Zunasche Heide

het jaarlijks wat beter gaat met deze mooie soort en dat er het aantal broedparen inmiddels meer dan tachtig is. Vandaar dat ze op steeds meer plekken te vinden zijn. Het zijn geen kolonie-broeders zoals reigers of roeken maar zoeken de rust en ruimte op. 

Ze hebben een voorkeur voor open moeras-bossen en hoogvenen en die zijn volop beschik-baar in Overijsel en Drenthe. En verspreiden ze zich dus vanuit het Fochteloërveen verder het land in. Daarbij groeit de populatie in Duitsland en schuiven steeds meer kraanvogels westwaarts op. Tel alles bij elkaar op en de aantallen nemen toe en ook het verspreidingsgebied wordt groter.

het waakse mannetje staat er naast

De kraanvogels hebben trouwens precies in de gaten waar ze moeten zijn. Zonder daarbij ge-holpen te worden, weten ze precies de geschikte gebieden te vinden. De natuurgebieden waar ze nu broeden zijn allemaal in beheer bij grote natuurbeschermingsorganisaties zoals Staatbos, Natuurmonumenten of het Drents-,Overijsels Landschap. Dat biedt ook zekerheid voor de toekomst want daar verandert niet snel iets in de omstandigheden. Bescherming en goed beheer van de gebieden zijn de voorwaarden voor het broedsucces.

Wil je meer weten van deze sierlijke moerasbewoner, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kraanvogel

Een vliegende dino.

de Sallandse Heuvelrug, 22 apr 2026

Het leek wel een expeditie naar een onherberg-zaam gebied. De vroege tocht naar de Sallandse Heuvelrug ging niet vanzelf want het gebied is tot 9.00 uur in de ochtend niet toegankelijk voor verkeer. De enige uitzondering is lopen of fietsen. Dat laatste is ook niet zo eenvoudig want er zitten serieuze hoogteverschillen in het landschap er zit zelfs een helling van 10% in. De aftand naar de plek waar ik naartoe wilde lag 7 kilometer verder. Normaalgesproken een klein halfuurtje fietsen maar met de hellingen in het gebied ben je iets langer onderweg. 

roepende korhoen vrouwtjes, 27 apr 2026
(Black Grouse, Tetrao Tetrix)

Maar dat is wel het minste om je druk om te maken. Nu heb ik een redelijke wandelconditie en tegen een klimmetje kijk ik ook niet op maar deze ochtend was de optelsom toch pittig. En eenmaal bovenop de heuvelrug begon de zoektocht pas.

Deze ochtend was bedoeld om het zwaar be-dreigde korhoen te vinden. Ik zie deze soort al heel veel jaren in kleine aantallen op de site van waarneming.nl staan en ik kom ze ook met grote regelmaat tegen in vogeltijdschriften maar heb ze nog niet eerder in levende lijve gezien. Dus dat moest er een keer van komen. Want het zit eraan te komen dat het binnen niet al te lange tijd een keer gedaan is met deze soort in Nederland. Uitgestorven in ons land en weer een soort op deze trieste lijst. Zo heb ik jaren en jaren geleden de 

waaks vrouwtje

laatste kuifleeuwerik in Nederland in Den Bosch nog mogen zien, twee jaar later was het ook gedaan met deze soort. En dan te bedenken dat in de zestiger jaren tientallen kuifleeuweriken gewoon bij ons voor op straat zaten.

Het korhoen is een vogelsoort die men alweer jaren krampachtig in stand probeert te houden. Jaarlijks wordt een clubje korhoenders geïmpor-teerd uit Zweden en hier uitgezet om de soort hier in stand te houden. De Sallandse Heuvelrug is de enige plek in ons land waar ze nog voorkomen maar het gebied is groot dus het valt niet mee om die paar hoenders te vinden. Ik was om 6.00 uur ter plekke om aan de expeditie te beginnen en was uiteindelijk twee uur kwijt met het zoeken en vinden van de korhoenders Wat verder weg 

baltsend mannetje op 22 apr 2026

hoorde ik de hoenders roepen, ze maken een soort scharrelkippen geluid afgewisseld met het geluid van de krijsende mannetjes korhoen. De hennen zaten redelijk hoog in de bomen en het mannetje zag ik aan komen vliegen en in de struiken duiken. De hennen heb ik verder goed kunnen zien en wat verderop zaten weer twee hennen te roepen. Missie geslaagd zullen we maar zeggen. Nog voordat ze binnen niet al te lange tijd officieel uitgestorven zijn in Nederland heb ik ze toch nog in het wild gezien.

Wil je meer weten van deze vliegende dinosaurus, klik dan op de link;

Korhoen | Vogelbescherming

De heersers van de wijk.

een dreigende roofvogel of niet? havik, 9 apr 2026
(Northern Goshawk, Accipitir Gentilis)

De ene roofvogel is de andere niet. Dat geldt dan voor mij. Ik vind bijvoorbeeld een torenvalk of buizerd mooie roofvogels waar voor mij geen echte dreiging van uitgaat. Een buizerd ziet er toch een beetje als een goedzak uit. Rustige en een trage vleugelslag een beetje dromerig op een paaltje rondkijken, niet echt dreigend eigenlijk. Ook een torenvalk is een beetje aandoenlijk klein roofvogeltje die alleen muizen de stuipen op het lijf jaagt. 

Dit is de categorie niet dreigende roofvogels en daarnaast hoort dan natuurlijk ook een categorie dreigende roofvogels. In die categorie vallen voor mij de sperwers en de haviken om er maar eens twee te noemen.

sperwer, net zo dreigend. 19 apr 2023

Het zijn roofvogels die net zo algemeen voor-komen als de "zachte" categorie maar waar heel veel meer dreiging van uitgaat. Dat komt denk ik ook omdat het veel schuwere en stiekemere roofvogels zijn. Ze zien er ook minder sympathiek uit en kunnen heel plots dodelijk toeslaan. Ik zag een paar dagen geleden een sperwer met een vers gedood vogeltje en dat kwam omdat heel veel andere vogels volslagen in paniek waren. Een driftig roepende en alarmerende vink, mees en tjiftjaf zorgden ervoor dat mijn aandacht werd getrokken. Nou dat hoor je nooit als een torenvalk of buizerd in de buurt is. 

havik in Dorst, 1 sep 2025

Zangvogeltjes reageren dan nooit zo heftig. De sperwer zat op een tak boven het water en vloog door mij een stukje verder en dat gebeurde zeker drie keer eer de vogel helemaal uit het zicht verdween. Deze situatie heb ik zo vaker meegemaakt. 

De jachttechniek van deze twee jagers is ook compleet anders en serieus bruter te noemen. De sperwer met prooi op de foto jaagt hier in de wijk tussen de huizen en de tuinen en slaat waar hij kan mezen en mussen. De havik patrouilleert regelmatig over de rand van de wijk en slaat regelmatig een duif die gewoon in de wijk op straat wordt geplukt. Deze twee terroriseren de wijk zeg maar. De heersers van de buurt zijn het. Buizerds en torenvalken zie je hier niet in de wijk maar wat verder hier vandaan in de polder en langs de snelweg. 

Wil je meer weten van de bedreiging van de buurt, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/havik

Patrijzen moeten nog even volhouden.

volwassen patrijs in de polder, 6 maart 2026
(Grey Partridge, Perdix Perdix)

Hier in de Oranjepolder zijn ze verdwenen maar in de daarnaast gelegen polder, de Gecombi-neerde Willemspolder nog niet. De paar patrijzen die daar nog leven, houden moedig stand maar of ze dit nog lang volhouden vraag ik mij af. Het is geen probleem van deze twee polders alleen maar het is een veel groter probleem. De gigan-tische afname van insecten is een van de problemen, de intensieve bewerkingen van hun leefgebied is de andere. Dat zijn er twee die samen toch zeker tot hoofdoorzaak nummer een te noemen is. 

Als de agrariërs zo doorgaan wordt het leefgebied van deze prachtige erfvogel compleet vernietigd. Je ziet nu al dat de insecten in een rap tempo afnemen en daar leven de jonge vogels van. Pas later als ze volwassen zijn gaan ze over op zaden. Dus met name de jonge vogels hebben het op zijn zachtst gezegd zwaar.

de Willemspolder, 11 februari 2020

Het is nog maar een paar jaar geleden dat ik hier in de Oranjepolder 's-avonds makkelijk vijf roepende mannen hoorde. Daar kun je nu alleen nog maar van dromen. In de Willemspolder hoor ik met wat geluk 's-avonds drie roepende mannen en altijd in dezelfde hoek van de polder. In driekwart van de polder is dat ook verleden tijd. 

Komend jaar start de inventarisatie van vogels voor de Nieuwe Vogel Atlas van Nederland en daar doen wij natuurlijk weer aan mee. In 2012 hebben wij ook drie jaar aan deze Atlas meege-werkt en toen zaten hier in de polder nog patrijzen en was de waarneming ervan niet eens iets heel bijzonders. Ik was toen zelfs veel blijer met een zingende nachtegaal. De patrijs was een van die 

De "goeie ouwe tijd", 13 dec 2012

soorten die hier nu eenmaal van oudsher voorkwam. En God weet hoeveel jaren en misschien wel eeuwen was het een normale verschijning in de polder en werd er volgens mij ook nog op gejaagd en stond regelmatig een malse patrijs op het menu. 

Het zou toch mooi zijn als ze nog even vol kunnen houden en nog een keer in de Atlas vermeld kunnen worden. In de Atlas die daarna, over een jaar of tien-vijftien wordt samengesteld zal de patrijs hoogstwaarschijnlijk niet meer voorkomen. In grote delen van ons land is de vogel al heel lang schaars maar Brabant was altijd een van de belangrijkste patrijzen gebieden samen met Zeeland, Limburg en Gelderland. In de rest van het land kwam die patrijs niet zo grootschalig voor. In het westen en noorden van het land was de vogel al veel langer schaars.

Wil je meer weten van deze dinosaurus van de polder, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/patrijs

De uiterst kritische roerdomp.

schitterende roerdomp, 26 april 2024
(Eurasian Bittern, Bortaurus Stellarus)

Het juiste waterpeil en dan bedoel ik ook het exacte juiste waterpeil maakt alles uit voor sommige rietbewoners. Afgelopen voorjaar van 2025 was droog, enorm droog. Ik was het bijna vergeten maar soms borrelt het weer even op. Ik weet nog dat vorig jaar het waterpeil in de Noorderplaat, een grote oude rietpolder, niet op peil was te krijgen met als gevolg; laag water! Er was gewoonweg te weinig hoogwater om de polder in te laten lopen. Het gaat voor sommige vogels om centimeters teveel of te weinig water. 

Er stond daar wel water, daar niet van, en de meeste rietvogels vonden het ook wel prima en gingen daar ook gewoon aan de slag maar een enkele soort was hier niet tevreden mee en liet dat merken ook.

Roerdompen in de Noorderplaat

Het was de roerdomp die daar vorig jaar een heel ander idee bij had. In plaats van maar liefst zeven zekere territoria in 2024, moesten we het in 2025 met slechts twee zekere territoria doen. De roerdompen doken op hele ander plekken in de Noordwaard op. Ze gingen op zoek naar meer geschiktere plekken dan de voor hen te droge Noorderplaat en gelijk hebben ze. Dit jaar ziet het er een stuk beter uit. Het waterpeil is weer perfect op niveau en dat moet die roerdompen toch aanspreken.

waakzame roerdomp, 11 juni 2024

Over ruim een week ga ik daar zelf polshoogte nemen en hoop ze weer volop te horen. Ik weet dat een vorige inventarisatie al vijf roepende mannen opleverde dus het begin is gemaakt en klinkt veelbelovend. Roerdompen zijn dus uiterst kritisch als het om het juiste waterpeil gaat. En dat is toch anders als vogels door bijvoorbeeld hoog water drogere gebieden op moeten zoeken. 

En daar ken ik ook nog wel enkele voorbeelden van. Het extreem natte voorjaar van 2024  zorgde er bijvoorbeeld voor dat zeker negen porseleinhoenen droge voeten zochten langs de Bandijk in de Noordwaard. Een plek waar ze normaal gesproken niet voorkomen. Maar dat is een ander verhaal.

Wil je meer weten van deze kritische hoempende rietvogel, klik dan op de link;

https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/roerdomp